ولایت فقیه در نگاه علمای متقدم شیعه :

   برخي ادعا كرده اند كه ولايت فقيه نظريه ابتكاري امام خميني(ره) و بدعتي از ايشان بوده و پيش از ايشان فقهاي بزرگ شيعه عقيده اي به اين اصل نداشته اند. اين ادعا در حالي است كه اصل ولايت فقيه ريشه در احاديث اهل بيت(ع) دارد و از همان آغاز تدوين فقه شيعه نزد فقهاي بزرگ پذيرفته بوده و در آثار خود اشاراتي به آن داشته اند. جز آنكه شرايط سياسي و اجتماعي و اختناق عليه اقليت شيعه بگونه اي بود كه علماي شيعه تا قرنها نتوانستند از اختيارات ولايي و حكومتي خود استفاده كنند يا به صراحت از آن سخن بگويند. با اينهمه بسياري از آنها در لابلاي كتابها اشاراتي روشن به ولايت فقيه دارند.

    در اينجا تنها به دو نفر از علماي متقدم شيعه در قرن چهارم و پنجم اشاره مي كنيم كه باور خود به اصل ولايت فقيه را تصريحا يا تلويحا در آثار خود ذكر كرده اند : 
1.    محمد بن يعقوب كليني(متوفاي 329ق) روايت مقبوله عمر بن حنظله را كه ناظر به جايگاه سياسي و قضايي فقها مي باشد در كتاب خود؛ «الكافي» آورده است كه نشان مي دهد به عنوان يكي از محدثان طراز اول شيعه به جايگاه و اختيارات حكومتي فقها باور داشته است. شيخ كليني در عصر غيبت صغری و در زمان نايبان خاص (نُوّاب اربعه) مي زيست و در همان زمان به عنوان مرجع گروهي عظيم از شيعيان شناخته مي شد. عظمت علمي و تقوايي كليني به قدري است كه به ثقة الإسلام (يعني فردي كه مورد وثاقت و اعتماد امت اسلامي است) مشهور شده است. همچنين كتاب او؛ الكافي يكي از چهار كتاب حديثي معتبر شيعه به شمار مي رود كه هيچ فرد اسلام شناسي از مراجعه به آن بي نياز نيست. [ رجوع شود به كليني، الكافي، ج1 ص67 ]
2.    شيخ مفيد(متوفاي 413ق) كه از استوانه هاي فقه و كلام شيعي است در رساله عمليه خود كه «المقنعه» نام دارد به صراحت بيان مي كند كه اقامه حدود الهي و برخي از اقدامات حومتي ديگر تنها بايد توسط حاكماني كه از سوي خدا منصوب شده اند صورت پذيرد. وي سپس مي افزايد كه حاكمان منصوب شده از سوي خدا امامان(ع) هستند و هر كس كه از سوي آن بزرگواران منصوب شود نيز چنين اختياراتي دارد مانند فقهاي شيعه. بخشي از عبارات شيخ مفيد در اين باره چنين است: « فأمّا إقامة الحدود فهو إلى سلطان الإسلام المنصوب من قبل الله تعالى و هم أئمة الهدى من آل محمد (ع) و من نصبوه لذلك من الأمراء و الحكام و قد فوّضوا النظر فيه إلى فقهاء شيعتهم مع الإمكان» [ رجوع شود به شيخ مفيد، المقنعة، ص و 810 و 811 ]
   شيخ كليني (ره) و شيخ مفيد(ره) هر دو از استوانه هاي تشيع به شمار مي روند و دستكم هزار سال پيش از امام خميني(ره) مي زيستند. بنابراين اصل ولايت فقيه گرچه توسط امام خميني(ره) به تفصيل تبيين شد و جامه عمل پوشيد اما در واقع ريشه در احاديث اهل بيت(ع) دارد و بسياري از فقهاي شيعه نيز صريحا يا تلويحا به آن اشاره كرده اند. براي اطلاعات بيشتر به كتاب هايي كه در اين باره نوشته شده مانند آثار علامه جوادي آملي و كتاب آقاي مهدي هادوي تهراني درباره ولايت فقيه مراجعه فرماييد.